Dorothea Stempowska zmarła 1 października 2026 roku w godzinach popołudniowych, otoczona kochającą rodziną. Miała 91 lat. Przez całe życie była związana z kompleksem książańskim. Jej osobiste wspomnienia pozwalały poznawać to miejsce z perspektywy mieszkańców, pracowników książęcego majątku i ich rodzin. Dla kolejnych pokoleń była przewodniczką po świecie, którego ślady przetrwały w dokumentach, na fotografiach i w jej opowieściach.
Całe życie w Książu
Urodziła się 14 lutego 1935 roku na terenie stadniny majątku Książ, noszącego wówczas nazwę Fürstenstein i należącego do księcia Hansa Heinricha XV Hochberga von Pless. Była córką Edwarda Wawrzyczka, pracującego w książęcych stajniach jako mistrz siodła, oraz Marty z domu Menzel, córki książęcego kowala.Rodzina jej matki była związana z majątkiem od 1845 roku. Przez trzy pokolenia jej członkowie wykonywali zawód książęcych kowali. Dorothea przyszła na świat w mieszkaniu na pierwszym piętrze budynku obok kuźni, w której pracował jej dziadek Ernst.
W niepublikowanych jeszcze wspomnieniach, spisanych przez Mateusza Mykytyszyna, opowiadała:
„Znajdujący się naprzeciwko naszego domu budynek kuźni był królestwem mojego dziadka, książęcego kowala. Przestrzeń z wielkim paleniskiem, w której codziennie pracował znajdowała się na parterze. Na pierwszym piętrze było trzypokojowe mieszkanie z kuchnią i długim korytarzem, które zajmował z babcią i wujkami”.
„Wzięłam wodę do wiadra i szczoteczkę i czyściłam podłogę. Był wielki rwetes. Mama przyszła i zobaczyła wielką plamę wody. W niedowierzaniu przykładała ręce do głowy. Chyba od zawsze wolałam brać sprawy we własne ręce”.
Życie Dorothei Stempowskiej obejmowało kolejne, dramatycznie różniące się rozdziały dziejów Książa: majątek Hochbergów, przejęcie przez III Rzeszę, obecność wojsk radzieckich po zakończeniu wojny, powojenne zagospodarowywanie kompleksu, okres Polski Ludowej oraz przemiany po 1989 roku. Pozostając w tym samym miejscu, była świadkiem zmieniających się granic, władz i losów jego mieszkańców.
Pamiętała księżną Daisy
Szczególne znaczenie mają jej wspomnienia o księżnej Daisy von Pless. Dorothea Stempowska zapamiętała ją jako mała dziewczynka, gdy schorowana księżna mieszkała w południowej oficynie Książa. Po latach sama zamieszkała w tej części kompleksu.„Mimo, że byłam wtedy jeszcze bardzo mała, pamiętam jak angielska pokojówka księżnej, Miss Dolly Crowther woziła ją w wózku inwalidzkim po parku. Podobnie jak w młodości, także wtedy ubierała się na jasno. Lubiła pastelowe kolory, seledynowy, beżowy, kremowy. Na głowie zawsze miała jakąś czapeczkę albo mały kapelusik. Także Miss Dolly ubrana była zazwyczaj na jasno, a podczas spacerów towarzyszyły im dwa małe pieski”.
„Dla nas nie miało to jednak znaczenia, bo była unsre Daisy, naszą kochaną księżną, którą wszyscy bardzo szanowali”.
Praca, nauka i działalność na rzecz porozumienia
Po ukończeniu polskiej szkoły podstawowej Dorothea Stempowska rozpoczęła pracę w biurze Państwowego Stada Ogierów Książ, a następnie pracowała w wałbrzyskiej Hucie Karol. W 1953 roku wyszła za mąż za Zygmunta Stempowskiego, byłego więźnia niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych.Po urodzeniu drugiego dziecka podjęła pracę jako kasjerka biletowa w Książu. Od 1969 roku, kiedy Polska Akademia Nauk utworzyła tam obserwatorium geofizyczne, była jego pracownicą aż do przejścia na emeryturę. Łączyła obowiązki rodzinne i zawodowe z nauką. W 1974 roku zdała maturę w Liceum dla Dorosłych z wynikiem bardzo dobrym.
Przez ponad trzy dekady angażowała się społecznie w Niemieckim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym w Wałbrzychu, przez wiele lat pełniąc funkcję jego przewodniczącej. Działała na rzecz porozumienia między Polakami i Niemcami, zachowania pamięci o przeszłości oraz budowania relacji między ludźmi o różnych doświadczeniach historycznych.
Za tę działalność została uhonorowana odznaczeniami obu państw. W 2018 roku prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda odznaczył ją Brązowym Krzyżem Zasługi, a w 2020 roku prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier — Krzyżem Zasługi. We wrześniu 2023 roku Rada Miejska Wałbrzycha nadała jej tytuł Zasłużonej dla Miasta Wałbrzycha.
Do ostatnich lat życia pozostawała aktywna, uczestniczyła w spotkaniach, miejskich wydarzeniach i uroczystościach. Prezydent Roman Szełemej wspomina jej energię oraz pragnienie pozostawania blisko miasta i jego mieszkańców, także wtedy, gdy poruszała się już na wózku.
Jej opowieść pozostanie
Wspomnienia Dorothei Stempowskiej przygotowuje do publikacji Mateusz Mykytyszyn, prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless. Książka „Całe życie w Książu” ma ukazać się 14 lutego 2027 roku — w dniu, w którym autorka wspomnień obchodziłaby 92. urodziny.Publikacja zachowa jej opowieść o dzieciństwie w majątku Hochbergów, doświadczeniach wojny i kolejnych dekadach życia w Książu. Znajdą się w niej wspomnienia ludzi, których codzienna praca tworzyła historię tego miejsca: członków rodziny, pracowników majątku, sąsiadów i mieszkańców kompleksu.
Od 2 października w wałbrzyskim Ratuszu i w Zamku Książ udostępnione są księgi kondolencyjne. Mieszkańcy oraz goście mogą pozostawić w nich słowa pożegnania i wyrazy współczucia dla rodziny.
Dr Roman Szełemej, prezydent Wałbrzycha:
„Pani Dorothea miała piękne, niezwykłe życie. Była świadkiem historii Wałbrzycha, ale przede wszystkim osobą, która przez całe swoje życie tę historię pielęgnowała, przechowywała w pamięci i przekazywała kolejnym pokoleniom. Podziwiałem jej ogromną energię i zaangażowanie. Pani Dorothea pozostawała aktywna właściwie do ostatnich chwil. Uczestniczyła w miejskich wydarzeniach, spotkaniach i uroczystościach. Nawet poruszając się na wózku, chciała być blisko Wałbrzycha i jego mieszkańców. Pamiętam, jak bardzo zależało jej również na tym, by pojawić się podczas naszej parady. Cieszę się, że mogłem ją poznać, rozmawiać z nią i słuchać jej wspomnień. Takich ludzi jak Pani Dorothea nie da się zastąpić. Pozostawiają po sobie nie tylko wspomnienia, ale również część historii naszego miasta”.
„Odeszła Pani Dorothea Stempowska – od urodzenia związana z Zamkiem Książ. Urodziła się tam, żyła i przez całe życie była strażniczką jego pamięci i prawdziwą skarbnicą wiedzy o Książu. Kiedy byłam prezeską Zamku, często wracaliśmy do niej z pytaniami. Wiedziała rzeczy, których nie można znaleźć w żadnej książce. Zawsze ciepła, życzliwa, wspierająca. Była częścią Książa i jego historii. Dziś, jako Wojewoda Dolnośląska, ale przede wszystkim jako była prezeska Książa, żegnam ją z ogromnym smutkiem. Pani Doris dziękuję za wszystkie rozmowy, opowieści i za to, że strzegła Pani pamięci tego niezwykłego miejsca”.
„Pani Dorotheo, dziękuję za wspólne rozmowy, za wspomnienia i za możliwość poznania Książa Pani oczami. Za historię dzieciństwa w majątku Hochbergów, doświadczeń wojny i kolejnych dekad spędzonych w miejscu, które przez całe 91 lat pozostawało Pani domem. Dzięki Pani ludzie znani z dokumentów i starych fotografii odzyskiwali głos, a historia stawała się bliska i osobista. Redakcja powierzonych mi wspomnień wciąż trwa. Książka »Całe życie w Książu« ukaże się 14 lutego 2027 roku, w dniu, w którym obchodziłaby Pani 92. urodziny. Będzie w niej Pani głos i opowieść, którą zechciała Pani podzielić się z nami. Bardzo żałuję, że nie będziemy mogli wspólnie świętować jej premiery”.
„Z ogromnym smutkiem przyjęłam wiadomość o śmierci Pani Dorothei Stempowskiej – niezwykłej osoby i bezcennego świadka historii Zamku Książ. Wraz z Jej odejściem odchodzi cząstka żywej historii tego miejsca. Pozostają jednak wspomnienia, którymi tak hojnie się dzieliła, oraz trwały ślad w sercach nas wszystkich – osób związanych z zamkiem i turystów, którzy mieli szczęście poznać Jej opowieść. Rodzinie i Bliskim Pani Dorothei składam najgłębsze wyrazy współczucia”.
„Dorothea Stempowska była niezwykłą kobietą: pełną miłości, troski, uroku, humoru i mądrości. Wspominała życie ściśle splecione z historią. Jej opowieści o Zamku Książ (Fürstenstein) na przestrzeni wielu dekad były urzekające. Była jedyną żyjącą osobą, która osobiście poznała cztery pokolenia naszej rodziny – a przede wszystkim księżną Daisy. Jej śmierć to bolesna strata dla Śląska, Wałbrzycha i Zamku Fürstenstein – i dla nas wszystkich. Będzie nam jej brakować. W tych trudnych dniach nasze myśli i modlitwy są z nią i jej rodziną”.
„Z ogromnym smutkiem przyjąłem wiadomość o śmierci Pani Doroty Stempowskiej. Jeszcze niedawno mieliśmy okazję spotkać się z Panią Dorotą w Pszczynie. Jestem pod ogromnym wrażeniem ciepła, z jakim została przyjęta przez publiczność. Pani Dorota była mi niezwykle bliska. Przy każdej mojej wizycie w Wałbrzychu spotykaliśmy się i rozmawialiśmy. Każde ze spotkań było czymś bardzo osobistym i wyjątkowym. Była osobą niezwykle ciepłą, serdeczną i pełną wspomnień, których mogło pozazdrościć niejedno archiwum. Pani Doroto, dziękuję za wszystkie rozmowy, wspomnienia i chwile, które mogłem z Panią spędzić. Będzie mi Pani bardzo brakowało. Rodzinie, Bliskim oraz wszystkim, którzy znali i cenili Panią Dorotę, składam wyrazy głębokiego współczucia. Niech spoczywa w pokoju”.
Skomentuj
Komentarze są dostępne dla zalogowanych użytkowników.
Nie ma jeszcze komentarzy.